Wiedza dla serca. Jak rozpoznawać sygnały ostrzegawcze i ograniczać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych?
W myśl tegorocznego hasła Światowego Dnia Serca „Nie trać chwili” ważne, byśmy nie bagatelizowali sygnałów ostrzegawczych, jak i podjęli działania p z myślą o zdrowiu serca jeszcze przed wystąpieniem poważnych problemów zdrowotnych. – zachęca Agnieszka Wołczenko – pacjentka kardiologiczna, Prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”.
Sygnały od serca
Choroby układu krążenia pozostają jednym z najważniejszych wyzwań zdrowotnych. Odpowiadają w Polsce za około 37 proc. wszystkich zgonów. Każdego roku około 80 tys. doświadcza zawału serca, z kolei zaburzenia lipidowe, będące najczęstszym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia, dotyczą nawet 21 mln osób w Polsce, czyli ponad 60 proc. dorosłej populacji.
Do schorzeń układu krążenia należą m.in. nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca, w tym migotanie przedsionków, oraz wady zastawkowe.
Choroby serca rozwijają się w różny sposób. Niektóre przez długi czas mogą nie powodować wyraźnych dolegliwości, a pierwsze objawy bywają niespecyficzne i mogą być przypisywane zmęczeniu, stresowi czy pogorszeniu kondycji. Dlatego tak ważna jest świadomość sygnałów, których nie należy ignorować.
Do objawów mogących towarzyszyć chorobom serca i układu krążenia należą m.in. ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej, duszność pojawiająca się podczas wysiłku lub w spoczynku, kołatanie serca, szybsze niż wcześniej męczenie się oraz pogorszenie tolerancji wysiłku. Niepokojącymi sygnałami mogą być również omdlenia, zawroty głowy, obrzęki kończyn dolnych czy utrzymujący się kaszel.
Nie są one charakterystyczne wyłącznie dla chorób układu krążenia i mogą mieć również inne przyczyny. Ich występowanie, zwłaszcza jeśli są nowe, nasilają się lub powtarzają, powinno być podstawą do konsultacji z lekarzem. Szczególnej uwagi wymagają dolegliwości pojawiające się nagle i o dużym nasileniu, w tym silny ból w klatce piersiowej, nasilona duszność czy utrata przytomności. W takich sytuacjach konieczne może być pilne wezwanie pomocy medycznej.
Nasze serce rzadko wysyła sygnały na początku choroby. Właśnie dlatego tak ważne jest trzymanie ręki na pulsie i działanie z wyprzedzeniem. Jednym ze sposobów kontrolowania stanu zdrowia są badania laboratoryjne. Pozwalają wykryć ewentualne zagrożenia na etapie, na którym zmiana nawyków i stylu życia może zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań. Jeśli zauważamy sygnały takie jak szybsze męczenie się, zadyszkę przy wchodzeniu po schodach czy nawracające skoki ciśnienia lub mamy nadwagę to najwyższy czas, aby sercu przyjrzeć się bliżej – zwraca uwagę lek. Agata Strukow,
Dyrektorka ds. Edukacji Medycznej w ALAB laboratoria.
Ryzyka dla serca
O serce nie powinniśmy zaczynać dbać dopiero wtedy, gdy pojawiają się dolegliwości. Wśród czynników, na które możemy wpływać, znajdują się m.in. palenie tytoniu, mała aktywność fizyczna, nieprawidłowy sposób żywienia, nadwaga i otyłość. Znaczenie mają również podwyższone ciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe oraz nieprawidłowa glikemia. Ryzyko mogą zwiększać także niektóre choroby współistniejące.
Nie wszystkie czynniki pozostają jednak pod naszą kontrolą. Przy ocenie indywidualnego ryzyka znaczenie mają również wiek oraz wywiad rodzinny, w szczególności występowanie przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych u bliskich. Dlatego istotnym elementem profilaktyki jest nie tylko reagowanie na pojawiające się objawy, lecz także regularne kontrolowanie stanu zdrowia.
Dobre dla serca
Profilaktyka chorób układu krążenia obejmuje przede wszystkim codzienne działania podejmowane przez wiele lat. Znaczenie ma regularna aktywność fizyczna dostosowana do wieku, stanu zdrowia i możliwości, a także sposób żywienia oparty m.in. na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, roślinach strączkowych, orzechach, rybach i olejach roślinnych. Istotne jest również ograniczenie nadmiernego spożycia soli, cukrów prostych i tłuszczów nasyconych oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała.
Do działań wspierających zdrowie układu sercowo-naczyniowego należą także niepalenie tytoniu, ograniczenie spożycia alkoholu, odpowiednia ilość snu i radzenie sobie ze stresem.
Ważne są również kontrola ciśnienia tętniczego oraz, zależnie od wieku, stanu zdrowia i indywidualnego ryzyka, wykonywanie odpowiednich badań. Diagnostyka chorób serca może obejmować m.in. badania laboratoryjne, EKG, echo serca, badanie metodą Holtera czy próbę wysiłkową. O tym, jakie badania są wskazane w konkretnym przypadku, powinien decydować lekarz na podstawie objawów, wywiadu i indywidualnych czynników ryzyka.
Każde z tych badań dostarcza innych informacji i może stanowić element szerszej oceny. EKG rejestruje czynność elektryczną serca, echo serca pozwala ocenić jego budowę, kurczliwość, zastawki i przepływy krwi, a badania laboratoryjne mogą dostarczać informacji m.in. o gospodarce lipidowej, glikemii czy stężeniu elektrolitów. Wyniki powinny być interpretowane w szerszym kontekście, z uwzględnieniem stanu zdrowia, objawów, wywiadu, stosowanych leków oraz pozostałych czynników ryzyka. W przypadku nieprawidłowych wyników lub występowania niepokojących dolegliwości dalsze postępowanie należy skonsultować z lekarzem.
Równie istotne jest prawidłowe leczenie już rozpoznanych chorób oraz stosowanie się do zaleceń lekarza.
Serce pod lupą
Na znaczenie regularnej kontroli zdrowia zwraca również uwagę Agnieszka Wołczenko, pacjentka po zawale serca, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”.
Nie czekajmy, aż serce upomni się o uwagę. Dbajmy o nie zawczasu. To właśnie dlatego EcoSerce zdecydowało się zostać partnerem społecznym akcji „Wielki Przegląd Zdrowia. Badamy serce”. Podstawowe badania i regularna kontrola mogą dać pierwszy sygnał, że w układzie krążenia dzieje się coś niepokojącego i że po konsultacji z lekarzem warto poszerzyć diagnostykę. Zacznijmy od prostych rzeczy: mierzmy ciśnienie, kontrolujmy masę ciała, wykonujmy badania laboratoryjne, a kiedy są ku temu wskazania, także EKG czy echo serca. Nie odkładajmy diagnostyki na później. Świadomy pacjent, który rozumie, po co wykonuje badania i aktywnie uczestniczy w procesie leczenia, staje się partnerem lekarza w dbaniu o własne zdrowie. Profilaktyka i edukacja zdrowotna są tu niezwykle ważne, bo im wcześniej zauważymy nieprawidłowości, tym szybciej możemy odpowiednio zareagować – mówi Agnieszka Wołczenko.
„Wielki Przegląd Zdrowia. Badamy serce”
We wrześniu br. została zainicjowana akcja profilaktyczna „Wielki Przegląd Zdrowia. Badamy serce”. Organizatorem akcji jest ALAB laboratoria, a partnerem społecznym Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”.
W ramach akcji przy jednym pobraniu krwi można wykonać badania obejmujące 8 parametrów: cholesterol całkowity, LDL, HDL, nie-HDL, triglicerydy, glukozę, sód oraz potas.
Lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, nie-HDL i triglicerydy) dostarcza informacji o gospodarce lipidowej i jest wykorzystywany w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego.
Oznaczenie glukozy pozwala ocenić gospodarkę węglowodanową i pomaga wykryć nieprawidłowości związane ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Natomiast sód i potas są elektrolitami istotnymi m.in. dla prawidłowej pracy serca. Potas uczestniczy w przewodzeniu impulsów nerwowych i utrzymaniu prawidłowego rytmu serca, a sód wpływa m.in. na gospodarkę wodno-elektrolitową i ciśnienie tętnicze krwi.
„Wielki Przegląd Zdrowia. Badamy serce” jest prowadzony w Punktach Pobrań ALAB laboratoria do 31 grudnia 2026 r. Informacje dotyczące zakresu badań i przygotowania do pobrania znajdują się na stronie: https://wielkiprzegladzdrowia.pl/
Źródła:
https://ptkardio.pl/aktualnosci/822-swiatowy_dzien_serca_2024
https://world-heart-federation.org/world-heart-day/
https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/najczestsze-choroby-serca-objawy-i-diagnostyka/
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń EcoSerce – ogólnokrajowa organizacja założona przez i dla pacjentów kardiologicznych oraz ich rodzin w listopadzie 2018 roku. Działania Stowarzyszenia koncentrują się na wspieraniu pacjentów kardiologicznych poprzez organizację debat i konferencji, warsztatów w małych i większych miejscowościach oraz kampaniach informacyjnych i edukacyjnych. Główne cele Stowarzyszenia to wsparcie pacjentów kardiologicznych, edukacja na temat profilaktyki schorzeń sercowo-naczyniowych oraz podnoszenie świadomości społecznej na temat praw pacjentów, jak również walka o czyste powietrze, niezwykle istotne w przypadku cierpiących na choroby serca i układu krążenia. www.ecoserce.pl
ALAB laboratoria - Ogólnopolska Sieć Laboratoriów Analiz Medycznych, działająca na rynku od ponad 20 lat. Firma posiada ponad 70 laboratoriów medycznych i ponad 760 Punktów Pobrań w Polsce, świadczy usługi dla publicznych i niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej, szpitali, prywatnych praktyk lekarskich, klientów indywidualnych oraz jednostek prowadzących badania kliniczne. Sieć ALAB laboratoria oferuje ponad 3500 badań – od podstawowych analiz po zaawansowaną diagnostykę specjalistyczną, w tym badania z zakresu genetyki molekularnej, patomorfologii czy toksykologii. www.alab.pl
